Python Modüller ve import
Ders 28'de lambda, map ve filter ile tek satırlık fonksiyonları işledik. O derste yazdığımız her şey tek bir dosyanın içindeydi. Gerçek projeler ise böyle değil: binlerce satırı tek dosyaya doldurmak, hem de aynı kodu farklı projelerde tekrar tekrar yazmak, kısa sürede bir bakım cehennemine dönüşür. İşte bugünkü konumuz modüller ve import, yani Python'un bu soruna verdiği cevap.
Modül Nedir? Hazır Kod Paketleri
Modül, en basit tanımıyla bir .py dosyasıdır. İçinde fonksiyonlar, sınıflar ve değişkenler bulundurur; sen de başka bir dosyadan onu çağırıp kullanırsın. Yani "modül yazmak" diye ayrı bir büyü yok; az önce Ders 28'de yazdığın her dosya, aslında birer modüldü.
Python'un en büyük gücü, standart kütüphanesidir. Kurulumla birlikte gelen onlarca hazır modül vardır: matematik için math, rastgelelik için random, tarih ve saat için datetime. Bunlara erişmenin tek yolu import kelimesidir.
Bir modülün içinde neler bulunabilir dersen, liste uzundur:
- Fonksiyonlar ve sınıflar
- Sabitler ve değişkenler
- Import edildiği anda çalışan üst düzey kod
Son maddeden bir sır daha vereyim: bir dosyayı ilk kez import ettiğinde Python onu okur, çalıştırır ve hız kazanmak için __pycache__ klasörüne derlenmiş bir .pyc kopyasını bırakır. Dosyayı düzenleyip tekrar import edersen Python kaynağın değiştiğini fark eder ve önbelleği kendiliğinden tazeler; elle temizlik yapman gerekmez.
import Çeşitleri
Python sana üç farklı içe aktarma stili sunar ve her birinin yeri ayrıdır:
# 1. Yöntem: modülü olduğu gibi içeri al
import math
print(math.sqrt(16)) # 4.0 — isim alanı math. ön ekiyle erişilir
# 2. Yöntem: sadece gereken ismi içeri al
from math import sqrt
print(sqrt(25)) # 5.0 — artık math. ön eki gerekmez
# 3. Yöntem: modüle kısa takma ad (alias) ver
import math as m
print(m.pi) # 3.141592653589793
Arka planda olan şey şu: import math dediğinde Python, math modülünü belleğe yükler ve math adıyla senin dosyanın isim alanına bağlar; bu yüzden math.sqrt diye erişirsin. from math import sqrt ise modülü yükler ama isim alanına yalnızca sqrt fonksiyonunu getirir; math adı dosyanda tanımlı olmaz. import math as m üçüncü bir yol açar: modül yüklenir, yalnızca adı m olur. Uzun modül adlarıyla çalışırken (örneğin matplotlib.pyplot as plt) bu kısaltma huyu işini ciddi kolaylaştırır.
Bir de dördüncü bir kılıf var: from math import sqrt as karekok. Bu, ismi doğrudan alırken istediğin takma adı da verir; isim çakışması yaşayan projelerde cankurtarandır. Şunu da not düşeyim: import os, sys, json gibi tek satıra sıkıştırılmış import listeleri çalışır ama PEP 8 her modülü ayrı satıra yazmanı ister. Farkı performansta değil, diff okunabilirliğinde görürsün; bir modül eklendiğinde tek satırlık değişiklik, koca bir satırın baştan yazılmasından daha temiz bir geçmiş bırakır.
Standart Kütüphane Örnekleri: math, random, datetime
Kurulumla birlikte gelen bu üç modül, neredeyse her projede bir kez kapını çalar. Küçük bir tur yapalım:
import math
import random
from datetime import datetime
# math: üstel ve logaritmik işlemler
print(math.pow(2, 10)) # 1024.0 — 2 üzeri 10
# random: rastgele sayı ve seçim
print(random.randint(1, 6)) # 1 ile 6 arasında zar atışı
print(random.choice(["elma", "armut", "kiraz"])) # Listeden rastgele bir öğe
# datetime: şu anki tarih ve saat
print(datetime.now()) # 2026-10-26 21:06:39.123456 gibi bir çıktı
Bu satırlarda import'un pratikte nasıl çalıştığını görüyorsun. math ve random kendi isim alanlarıyla geldi, datetime modülünden ise yalnızca datetime sınıfını aldık; bu yüzden datetime.now() yazabildik. Kullanmadığın fonksiyonların hepsini içeri çekmektense ihtiyacın olanı seçmek, kodun nereden geldiğini takip etmeyi de kolaylaştırır.
Aynı modüllerden birkaç ileri seviye örnek daha:
# Aynı modüllerden birkaç ileri seviye örnek
import math
import random
from datetime import datetime
print(math.floor(3.7)) # 3 — aşağı yuvarlar
print(math.ceil(3.1)) # 4 — yukarı yuvarlar
liste = [1, 2, 3, 4, 5]
random.shuffle(liste) # Listeyi yerinde karıştırır; geri dönüş değeri yok!
print(liste) # Örneğin [4, 1, 5, 2, 3]
bugun = datetime.now()
print(bugun.strftime("%d.%m.%Y")) # 26.10.2026 — tarihi kalıba göre biçimlendirir
Bu örnekte dikkat edilecek ince bir nokta var: random.shuffle liste üzerinde değişiklik yapıp None döndürür; sonucu bir değişkene atamaya kalkarsan elinde hiçbir şey kalmaz. "Yerinde değiştiren" fonksiyonlarla "değer döndüren" fonksiyonları ayırt etmek, standart kütüphaneyi kullanırken edineceğin en değerli reflekslerden biridir. strftime ise tarih nesnesini istediğin kalıba sokan biçimlendirme dilidir; %d günü, %m ayı, %Y dört haneli yılı temsil eder.
Kendi Modülünü Yazıp Çağırma
Şimdi işin en keyifli kısmı: kendi modülünü yazmak. Aynı klasörde iki dosya oluşturuyorsun ve olay bitiyor.
# araclar.py — kendi modülümüz
def kdv_hesapla(tutar, oran=0.20):
"""Tutarı KDV ekleyerek döndürür."""
return tutar * (1 + oran)
def yuvarla(deger, basamak=2):
"""Ondalık sayıyı istenen basamağa yuvarlar."""
return round(deger, basamak)
# main.py — araclar modülünü kullanan dosya
import araclar
print(araclar.kdv_hesapla(100)) # 120.0
print(araclar.kdv_hesapla(100, 0.08)) # 108.0 — farklı oran da geçilebilir
Arka planda Python, import araclar satırını görünce önce aynı klasörde araclar.py olup olmadığına bakar; bulunca dosyayı baştan sona çalıştırıp içindeki fonksiyonları modül nesnesine bağlar. Sonra araclar.kdv_hesapla diye erişirsin. Modül arama sırası aslında sys.path denen bir listeden gelir: önce çalıştırdığın dosyanın klasörü, sonra kurulu paketler. Bu detayı bilmek, az sonra anlatacağım hatayı çözerken hayat kurtarır.
Modül aramasının sırası kabaca şöyledir:
- Önce çalıştırdığın dosyanın bulunduğu klasör
- Sonra
PYTHONPATHortam değişkeniyle eklenen klasörler - En sonda standart kütüphane ve kurulu paketlerin klasörleri
Bu sırayı bilmek, ModuleNotFoundError aldığında panik yapmamanı sağlar. O hata mesajı neredeyse her zaman tek bir şey söyler: Python, aradığın dosyayı sys.path üzerindeki hiçbir klasörde bulamadı. Çözüm ya dosyayı doğru klasöre taşımak ya da çalışma dizinini doğru ayarlamaktır.
if name == "main" Deseni
Kendi modülünü yazarken bir sorun çıkar: import araclar dediğinde Python o dosyayı baştan sona çalıştırır. Dosyanın en altında test amaçlı bir print varsa, modülü içe alan her dosyada o print de çalışır. İşte if __name__ == "__main__" deseni bunun çözümüdür:
# araclar.py — hem modül hem çalıştırılabilir dosya
def kdv_hesapla(tutar, oran=0.20):
return tutar * (1 + oran)
if __name__ == "__main__":
# Bu blok yalnızca dosya doğrudan çalıştırılınca koşar
print(kdv_hesapla(250)) # Test çıktısı: import edilirken görünmez
Mekanizma şu: Python bir dosyayı çalıştırdığında ona özel __name__ değişkenini tanımlar. Dosya doğrudan çalıştırılıyorsa bu değer "__main__" olur; import ile çağrılıyorsa modülün adı, yani "araclar" olur. Koşul böylece "bu dosyayı asıl program olarak mı çalıştırıyorsun?" sorusuna cevap verir. Bu konudaki acı tecrübem de tam burada devreye giriyor: stajyerim bir projede kendi dosyasını içe aldığında ekranda fazladan satırlar belirince günlerce "nereden geliyor bu çıktı?" diye aradı. Meğer modülün altında unutulmuş bir demo print'i varmış ve her import'ta sessizce çalışıyormuş. O günden sonra ekibime kural koydum: modül dosyalarındaki test kodları mutlaka bu blok içinde olacak.
Acı Tecrübe: random.py Gölgeleme Hatası
Şimdi sıra, kariyerimin en pahalıya patlayan hatalarından birinde. Yıllar önce bir olasılık projesinde çalışırken, kendi yardımcı dosyama masumca random.py adını vermiştim. İçinde rastgelelikle ilgili kendi fonksiyonlarım vardı. Sonra projenin başka bir dosyasında standart kütüphaneyi kullanan şu satırı yazdım:
# random.py — kendi dosyamız (SAKIN bu ismi kullanmayın!)
def rastgele_sayi():
return 42
# baska_dosya.py
import random # Kendi random.py dosyamız içeri alındı!
print(random.randint(1, 10)) # AttributeError: 'random' has no attribute 'randint'
Ne oldu dersin? import random satırı standart kütüphane yerine aynı klasördeki kendi random.py dosyamı yükledi. Çünkü Python önce çalışma klasörüne bakar; orada bir random.py bulunca standart kütüphaneye hiç gitmez. Benim dosyamda randint olmadığı için de program AttributeError ile çöktü. Hatayı bulmam saatler sürdü, çünkü hata mesajı her şeyi söylüyordu ama ben "standart random'ı niye bulamıyor ki?" diye yanlış yerde arıyordum. O günden beri hiçbir dosyama standart kütüphanedeki bir modülün adını vermem; random.py, math.py, datetime.py gibi isimlerden uzak durmak, ucuz bir hayat sigortasıdır.
Paket Nedir? init.py ile Klasör Yapısı
Modüller büyüyünce onları klasörlerde toplarsın; işte bu klasörlere paket denir. Paketin tek şartı, klasörün içinde __init__.py adında bir dosyanın bulunmasıdır. Python 3.3 sonrasında bu dosya teknik olarak boş bile olabilir, ama paketi tanıtan ve içindekileri dışa açan yerdir:
# paket/__init__.py — klasörün bir paket olduğunu bildirir
# Alt modüldeki fonksiyonu paket adıyla erişilebilir yapar
from .hesaplama import kdv_hesapla
# Kullanım tarafı:
# from paket import kdv_hesapla
Buradaki .hesaplama, "aynı paket içindeki hesaplama modülü" demektir. Nokta gösterimi, paketlerin kendi içinde birbirine nasıl atıf yaptığının kısa bir örneğidir; büyük projelerde kod organizasyonunun omurgası bu yapıdır. Modüller tek dosyaydı; paket, onların organize edildiği klasördür. İkisini birlikte kullanarak projelerini küçük, yeniden kullanılabilir parçalara bölersin.
Küçük bir proje yapısı şöyle görünebilir:
proje/ana klasörproje/hesap/—__init__.py,kdv.pyveindirim.pyiçeren paketproje/rapor/—__init__.pyvepdf.pyiçeren ikinci paketproje/main.py— iki paketi de import eden giriş dosyası
main.py içinden from hesap.kdv import kdv_hesapla yazabilirsin. Paket içindeki dosyalar birbirine noktalı göreli adresle ulaşır; dışarıdan ise tam paket yolunu kullanırsın. Bu yapı, proje büyüdükçe kodu katmanlara ayırmanın, kod tekrarını azaltmanın ve ekibe yeni katılan birinin "ne nerede?" sorusuna hızla cevap bulmasının anahtarıdır.
Sık Sorulan Sorular
from x import * neden önerilmez?
Bu sözdizimi modüldeki her şeyi isim alanına döker ve hangi adın nereden geldiğini takip etmeyi imkânsızlaştırır. Farklı modüllerden gelen aynı adlı fonksiyonlar sessizce birbirini ezebilir. Ne aldığını açıkça yazmak her zaman daha güvenlidir.
import edilen modül her çağrıda yeniden mi yüklenir?
Hayır. Python yüklenen modülleri sys.modules adlı bir sözlükte saklar; aynı modülü yüz kez import etsen de dosya yalnızca ilk seferde okunur ve çalıştırılır. Sonraki import'lar önbellekten gelir. Bu yüzden import maliyeti endişesi, pratikte ufak bir meseledir.
Modül adı çakışmasını nasıl önlerim?
Standart kütüphadeki isimleri (random, math, json, time gibi) kendi dosyalarına verme. Kendi projelerinde benzersiz, açıklayıcı adlar seç; mümkünse modülleri bir paket altında topla. import random yazıp print(random.__file__) ile de o an hangi dosyanın yüklendiğini kontrol edebilirsin.
Sırada Ne Var?
Modüller ve import ile kodunu parçalara bölmeyi, standart kütüphaneden yararlanmayı ve kendi paketlerini kurmayı öğrendin. Ama şu ana kadar yazdığımız kodların ortak bir zaafı var: bir şey ters gittiğinde program çöküyor. Sıradaki ders Hata Yönetimi: try / except / finally; orada programını çökmekten kurtarmayı ve hataları zarifçe karşılamayı işleyeceğiz.







