R’da Veri Yapılarını Doğru Seçmek: Vektör, Matris, Liste, Faktör ve Data Frame
Modül 4’ün sonuna geldik. Vektörleri, matrisleri, listeleri ve faktörleri tek tek gördük. Peki bir veriyle karşılaştığında hangisini kullanacaksın? Yeni başlayanların çoğu “hepsi aynı, sonuçta çalışıyor” diye düşünür ve ilk gerçek projede takılır.
Bu derste R veri yapıları arasında seçim yapmayı, kısa bir karar akışıyla öğreneceğiz. Önce yapıların haritasını çıkaralım.
Yapıların Haritası
| Yapı | Boyut | Tür | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Vektör | 1 boyut | Tek tür | Bir değişkenin değerleri |
| Matris | 2 boyut | Tek tür | Sayısal tablo, matematik işlemleri |
| Array | 2+ boyut | Tek tür | Çok boyutlu sayısal veri |
| Liste | 1 boyut | Karışık | Farklı nesneleri bir arada tutmak |
| Faktör | 1 boyut | Kategorik | Sınırlı seçenekli değişken |
| Data frame | 2 boyut | Sütun başına tek tür | Gerçek veri tabloları |
İki sorunun cevabı seçimi neredeyse tamamen belirler: Veri kaç boyutlu? ve Hepsi aynı türde mi?
Tek Tür Kuralı ve Zorla Dönüşüm
Vektör, matris ve array’in ortak kısıtı: içindeki her şey aynı türde olmak zorunda. Karışık değer verirsen R hata vermez, sessizce hepsini en genel türe çevirir:
# Sayı, metin ve mantıksal değer karışık
karisik <- c(1, "a", TRUE)
karisik
class(karisik)[1] "1" "a" "TRUE"
[1] "character"Sayı 1 metne dönüştü, TRUE da. R’ın dönüşüm sırası kabaca şöyle: mantıksal, sayı, metin. Biri metinse hepsi metin olur. Bu yüzden matriste bir tek metin hücresi bile sayısal hesabı bozar.
Farklı türleri bir arada tutman gerekiyorsa liste ya da data frame gerekir.
Data Frame: Gerçek Verinin Evi
Excel tablosu, CSV dosyası, veritabanı sorgu sonucu. Hepsi satırlarda gözlem, sütunlarda değişken olan tablolardır. R’da bunların karşılığı data frame‘dir. Her sütun kendi türünü korur, ama bir sütunun içindeki değerler aynı türdedir.
calisanlar <- data.frame(
ad = c("Ali", "Ayşe"),
yas = c(30, 25),
uzman = c(TRUE, FALSE)
)
str(calisanlar)'data.frame': 2 obs. of 3 variables:
$ ad : chr "Ali" "Ayşe"
$ yas : num 30 25
$ uzman: logi TRUE FALSEÜç sütun, üç farklı tür: metin, sayı, mantıksal. Bunu matrisle yapamazdın. Detay olarak, data frame arka planda eşit uzunlukta vektörlerden oluşan bir listedir:
typeof(calisanlar)
is.list(calisanlar)
class(calisanlar)[1] "list"
[1] TRUE
[1] "data.frame"Bu bilgi işine yarar. calisanlar$yas yazımının liste erişimi olduğunu, lapply() ve sapply() fonksiyonlarının data frame’in sütunlarını gezebildiğini de açıklar.
Karar Akışı
Aşağıdaki sorularla ilerle:
- Tek bir değişkenin değerleri mi var? Vektör. Kategorik ve sınırlı seçenekliyse faktör.
- Satır ve sütunları olan, hepsi sayısal bir tablo mu? Matris. Matematiksel işlem (çarpma, ters alma) yapacaksan bu doğru yapı.
- Satır ve sütunlu ama sütunlar farklı türde mi? Data frame. Gerçek dünya verisinin çoğu bu.
- Elemanlar farklı türde ve farklı uzunlukta mı? Liste. Fonksiyon sonuçları, JSON, ayarlar ve modeller böyledir.
- İkiden fazla boyut mu var? Array. Örneğin ay, şehir ve ürün üçlüsüne göre satış.
Yapıyı Tanımak: Üç Komut
Bilmediğin bir nesneyle karşılaştığında yapıyı anlamak için üç komut yeterlidir: class(), str() ve length() ya da dim().
nesneler <- list(
vektor = 1:3,
matris = matrix(1:4, nrow = 2),
liste = list(1, "a"),
faktor = factor("a"),
tablo = data.frame(x = 1)
)
# Her nesnenin sınıfını yazdır
for (isim in names(nesneler)) {
cat(isim, ":", class(nesneler[[isim]])[1], "\n")
}vektor : integer
matris : matrix
liste : list
faktor : factor
tablo : data.frame Matrisin sınıfı c("matrix", "array") olduğu için [1] ile ilkini aldık. Bu örnekte hem liste hem döngü ve names() bir arada çalıştı. Önceki derslerin parçaları birleşmeye başladı.
Sık Yapılan Seçim Hataları
- Karışık tablo için matris kullanmak: Bir metin sütunu eklediğinde bütün sayılar metne dönüşür. Tablo için data frame kullan.
- Her şey için liste kullanmak: Esnek ama yavaş ve vektörel işleme uygun değil. Eşit uzunlukta sütunlar için data frame, tek türlü sayılar için vektör daha iyidir.
- Kategorik veriyi metin bırakmak: Modelleme ya da grafik sırası gerektiğinde faktöre çevirmek gerekir.
- Data frame’den tek sütun alıp yapıyı kaybetmek:
df[, "yas"]tek sütunu vektöre çevirir,df["yas"]ise data frame olarak bırakır. Hangisini istediğini bil.
Kontrol Listesi
- Vektör, matris ve array’in tek tür kuralını biliyorum.
- Karışık türde veriyi liste ya da data frame’de tutuyorum.
- Data frame’in arka planda bir liste olduğunu anlıyorum.
- Tanımadığım nesnede
class(),str(),dim()kullanıyorum.
Sıkça Sorulan Sorular
Matris mi, data frame mi kullanmalıyım?
Verin tamamen sayısalsa ve matematiksel işlem (çarpma, ters alma) yapacaksan matris. Farklı türlü sütunların varsa ya da sütunları adıyla kullanmak istiyorsan data frame.
tibble nedir, data frame’den farkı ne?
tibble, tidyverse’ün data frame üzerine geliştirdiği daha öngörülebilir bir sürümdür. Bu serinin 38. dersinde ayrıntısıyla işleyeceğiz.
Vektör ile liste arasındaki sınır nerede?
Teknik olarak ikisi de “vektör” sayılır: atomik vektör (tek tür) ve liste (özyinelemeli vektör). Gündelik dilde vektör dediğimizde atomik olanı kastederiz.
Sıradaki ders: Veri yapılarını tanıdık. Şimdi onlara iş yaptıracak araçlara geçiyoruz. 25. derste kendi fonksiyonlarını yazmaya başlayacaksın.







