R’da Değişken Kapsamı (Scope) ve Ortamlar (Environments)
Bir fonksiyonun içinde x <- 5 yazdın. Dışarıdaki x değişti mi? Değişmedi. Peki fonksiyon dışarıdaki bir değişkeni okuyabilir mi? Evet, okuyabilir. Ve işte o ikinci cevap, R’da en çok sinsi hataya sebep olan davranış.
Bu derste R’ın bir ismi nerede, hangi sırayla aradığını öğreneceksin. Kapsam (scope) dediğimiz şey bu aramanın kurallarından ibaret.
Yerel ve Global Değişken
Fonksiyonun dışında tanımladığın değişkenler global ortamda (Global Environment) yaşar. Fonksiyonun içinde oluşturduğun değişkenler ise yalnızca o fonksiyon çalıştığı sürece var olur.
x <- 10
f <- function() {
x <- 5 # bu x yerel, global x'e dokunmaz
x
}
f()
# [1] 5
x
# [1] 10Arka planda ne oldu? f() her çağrıldığında R, o çağrı için yepyeni ve geçici bir ortam yaratır. Fonksiyonun içindeki x <- 5 bu geçici ortamda bir x oluşturur. Fonksiyon bitince ortam atılır. Global x baştan sona 10 kaldı.
Yerel değişken dışarı sızmaz:
h <- function() {
gizli <- 42
gizli
}
h()
# [1] 42
gizli
# Error: object 'gizli' not foundFonksiyon argümanları da yereldir. Argüman olarak verdiğin değişkeni fonksiyon içinde değiştirmek orijinaline dokunmaz:
artir <- function(v) {
v <- v + 1
v
}
sayi <- 5
artir(sayi)
# [1] 6
sayi
# [1] 5Sözcüksel Kapsam: Fonksiyon Nerede Yazıldıysa Orada Arar
Bir fonksiyon, içinde bulamadığı ismi kendisinin tanımlandığı yerde, sonra bir dış seviyede, sonra bir daha dışta arar. Buna sözcüksel kapsam (lexical scoping) denir.
y <- 100
g <- function() y + 1
g()
# [1] 101g() içinde y yok, bu yüzden R global ortama baktı ve 100‘ü buldu.
Asıl ayrım, fonksiyonun nerede çağrıldığı ile nerede tanımlandığı arasında:
a <- 1
f1 <- function() a
f2 <- function() {
a <- 2
f1()
}
f2()
# [1] 1f2() içinde a değeri 2, ama f1() bu ortamda tanımlanmadı. f1 global ortamda doğdu ve ismi orada aradı. Cevap 1 çıktı. Başka bazı dillerde (dinamik kapsam) sonuç 2 olurdu.
Tuzak: Global Değişkene Gizli Bağımlılık
Fonksiyonun içinde global bir değişken kullanabilmek tehlikeli bir rahatlıktır:
oran <- 0.20
kdv_hesapla <- function(fiyat) fiyat * oran
kdv_hesapla(100)
# [1] 20
oran <- 0.10 # başka bir yerde, farkında olmadan değiştirdin
kdv_hesapla(100)
# [1] 10Fonksiyonun çağrısı aynı, sonuç farklı. Fonksiyon oran‘ı argüman olarak almıyor, gizlice dışarıdan okuyor. Altı ay sonra bu hatayı ararken fonksiyonun içine bakıp bir şey bulamazsın.
Acı tecrübe: Bir raporda aynı fonksiyonu iki farklı bölümde çağırıyordum. Sonuçlar tutmuyordu. Meğer iki bölüm arasında bir
orandeğişkenini yeniden atamışım ve fonksiyon onu sessizce okuyormuş. Çözüm: fonksiyonun ihtiyaç duyduğu her şeyi argüman olarak ver (function(fiyat, oran = 0.20)).
Döngüler Kapsam Yaratmaz
Fonksiyonlar yeni bir ortam oluşturur. for ve if bloklarıysa oluşturmaz:
for (i in 1:3) {
ic <- i * 2
}
i
# [1] 3
ic
# [1] 6Döngü bittikten sonra hem sayaç (i) hem de içeride oluşturulan değişken (ic) global ortamda kalmıştır. Ders 17’de i ve j değerlerini döngüden sonra yazdırabilmemizin nedeni budur. İsim çakışması riskine karşı döngü içinde yarattığın değişkenlere ayırt edici isimler ver.
<<- Operatörü: Bir Üst Ortamda Atama
<- her zaman bulunduğun ortamda atama yapar. <<- ise bir üst ortamlara bakar, ismi bulduğu yerde değeri günceller.
sayac <- 0
say <- function() {
sayac <<- sayac + 1
}
say()
say()
say()
sayac
# [1] 3Arka planda ne oldu? sayac <<- sayac + 1 ifadesinde R, sayac ismini fonksiyonun içinde değil, yukarıya doğru arayıp global ortamda buldu ve orayı güncelledi. Üç çağrı sonunda global sayac 3 oldu.
Tehlike: <<- bir üst ortamda ismi bulamazsa global ortamda yeni bir değişken yaratır.
yeni_fonk <- function() {
olusan <<- "global'e sızdım"
}
yeni_fonk()
olusan
# [1] "global'e sızdım"Bu yüzden <<- yalnızca bilerek ve nadiren kullanılmalı. Yaygın ve bilinçli kullanımını Ders 36’da, closure‘larla göreceksin.
Environment Nedir?
Ortam (environment), isimleri değerlere bağlayan bir tablodur. Şimdiye kadar “global ortam” derken aslında bunu kastettik.
environment()
# <environment: R_GlobalEnv>
environmentName(globalenv())
# [1] "R_GlobalEnv"Kendi ortamını da yaratabilirsin:
ortam <- new.env()
ortam$fiyat <- 99 # $ ile içine değer koy
ortam$fiyat
# [1] 99
ls(ortam)
# [1] "fiyat"
get("fiyat", envir = ortam)
# [1] 99
exists("fiyat", envir = ortam, inherits = FALSE)
# [1] TRUEinherits = FALSE ile “yalnızca bu ortamda ara, üst ortamlara bakma” demiş olursun.
Ortamlar Referansla Çalışır
Vektörlerin aksine ortamlar kopyalanmaz. Bir fonksiyona ortam geçirirsen aynı nesnede değişiklik yapılır:
degistir <- function(e) {
e$deger <- 2
}
kutu <- new.env()
kutu$deger <- 1
degistir(kutu)
kutu$deger
# [1] 2Ders 6’da gördüğün copy-on-modify davranışı vektörler için geçerliydi. Ortamlar bunun istisnasıdır. R6 sınıflarının (Ders 35) çalışma mantığı da buna dayanır.
Geçici Alan: local()
Küçük bir hesap için global ortamı kirletmek istemezsen:
local({
gecici <- 5
gecici * 2
})
# [1] 10
exists("gecici")
# [1] FALSElocal() bloğun içindeki her şeyi geçici bir ortamda çalıştırır ve işi bitince atar.
İsimler Nerede Aranır? Arama Yolu
Global ortamda bulamadığı ismi R, yüklediğin paketlerde sırayla arar. search() bu sırayı gösterir. Çıktısı sistemine göre değişir ama ilk eleman her zaman ".GlobalEnv", ardından en son yüklediğin paketler gelir. Ders 6’da bahsettiğimiz maskeleme tam olarak bu sıradan çıkar: aynı isimli iki fonksiyon varsa listede önde olan kazanır. Şüphede kalırsan paket::fonksiyon biçimiyle istediğin fonksiyonu açıkça çağır (stats::filter(...)).
Kontrol Listesi
- ☐ Fonksiyon içindeki
<-ile yapılan atamanın dışarıya yansımadığını biliyorum. - ☐ Fonksiyonun dışarıdaki değişkeni okuyabildiğini ve bunun riskini biliyorum.
- ☐ Fonksiyon girdilerini argüman olarak veriyorum, gizli global bağımlılık bırakmıyorum.
- ☐
<<-operatörünü yalnızca bilerek kullanıyorum. - ☐
forveifbloklarının yeni kapsam yaratmadığını hatırlıyorum. - ☐ Ortamların kopyalanmadığını, referansla geçtiğini biliyorum.
Sıkça Sorulan Sorular
R’da global ve yerel değişken arasındaki fark nedir?
Global değişken fonksiyonların dışında tanımlanır ve her yerden okunabilir. Yerel değişken bir fonksiyonun içinde yaratılır ve yalnızca o çağrı süresince var olur.
R’da fonksiyon içinden global değişken nasıl değiştirilir?
<<- operatörüyle. Ama bu kodu okumayı zorlaştırır. Çoğu zaman fonksiyonun değeri return ile döndürüp dışarıda atama yapmak daha temizdir.
Sözcüksel kapsam (lexical scoping) ne demek?
Bir fonksiyonun isimleri, çağrıldığı yerde değil, tanımlandığı yerde aramasıdır. R bu kuralı kullanır.
R’da environment ne işe yarar?
İsimleri değerlere bağlayan tablodur. Global ortam, fonksiyon ortamları ve paket ortamları böyle çalışır. new.env() ile kendi ortamını da yaratabilirsin.
for döngüsündeki değişken döngüden sonra neden hâlâ var?
Çünkü for yeni bir ortam oluşturmaz. Döngü sayacı ve içeride tanımlanan değişkenler mevcut ortamda kalır.
Kapsamı bilmek, bir sonraki konuyu rahat anlamanı sağlar. Sıradaki derste fonksiyonları isimsiz yazmayı, yeni |> pipe operatörüyle işlemleri zincirlemeyi ve fonksiyonel programlamanın temellerini göreceğiz.







